Παρά το γεγονός ότι ο κανονισμός ισχύει ήδη, η σύγχυση γύρω από τους δύο ρόλους, τις υποχρεώσεις που φέρει ο καθένας, αλλά και τον ίδιο τον ορισμό της συσκευασίας, παραμένει ένα από τα πιο συχνά ζητήματα στον κλάδο.
Κατασκευαστής ≠ Παραγωγός
Ακόμη και σήμερα, πολλές εταιρίες δεν έχουν ξεκαθαρίσει αν η PPWR τις αντιμετωπίζει ως κατασκευαστή (manufacturer) ή ως παραγωγό (producer) – δύο ρόλοι με εντελώς διαφορετικές υποχρεώσεις. «Κατασκευαστής» (manufacturer) θεωρείται η εταιρεία που σχεδιάζει τη συσκευασία – ή αναθέτει τον σχεδιασμό της – και τη διαθέτει στην αγορά υπό τη δική της επωνυμία.
Για κάθε μονάδα συσκευασίας υπάρχει ένας μόνο κατασκευαστής σε ολόκληρη την ΕΕ, ο οποίος φέρει πολύ συγκεκριμένες υποχρεώσεις: την κατάρτιση ενός τεχνικού φακέλου (Παράρτημα VII) και τη σύνταξη Δήλωσης Συμμόρφωσης (DoC) για κάθε τύπο συσκευασίας, ενώ οφείλει να βρίσκεται σε ετοιμότητα για τυχόν ελέγχους. Σε περίπτωση που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ή οι εθνικές αρχές εποπτείας ζητήσουν τεκμηρίωση, ο κατασκευαστής οφείλει να την προσκομίσει εντός 10 ημερών. Αδυναμία τεκμηρίωσης μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε απόσυρση προϊόντος.
Για παράδειγμα, κατασκευαστής θεωρείται μια βιομηχανία τροφίμων που δίνει τις προδιαγραφές σε έναν μεταποιητή και τυπώνει τη δική της επωνυμία στη συσκευασία. Κατασκευαστής θεωρείται, επίσης, ένας παραγωγός εύκαμπτης συσκευασίας που σχεδιάζει και πουλά έτοιμες σακούλες ή φιλμ σε πελάτες, χωρίς κάποια επωνυμία πάνω τους. Αντίθετα, αν μια εταιρεία αγοράζει τυποποιημένη συσκευασία χωρίς δική της επωνυμία (π.χ. γενικά κιβώτια αποστολής), κατασκευαστής παραμένει ο προμηθευτής που τα σχεδίασε.
«Παραγωγός» (producer), αντίθετα, είναι η επιχείρηση -είτε πρόκειται για τον μεταποιητή, τον εισαγωγέα ή τον διανομέα- που διαθέτει για πρώτη φορά συσκευασία ή συσκευασμένα προϊόντα στην αγορά ενός κράτους-μέλους. Είναι ο φορέας που αναλαμβάνει τις υποχρεώσεις Διευρυμένης Ευθύνης Παραγωγού (EPR), οι οποίες περιλαμβάνουν εγγραφή στο μητρώο παραγωγών, αναφορά βάρους και τύπου συσκευασίας και καταβολή τελών. Ο ρόλος αυτός δεν είναι σταθερός, αλλά εξαρτάται από τη δομή της εφοδιαστικής αλυσίδας σε κάθε κράτος-μέλος. Αυτό σημαίνει ότι η ίδια συσκευασία μπορεί να έχει έναν μόνο κατασκευαστή σε επίπεδο ΕΕ, αλλά πολλαπλούς παραγωγούς σε διαφορετικές χώρες.
Στην πράξη, αν μια ελληνική βιομηχανία τροφίμων συσκευάζει και πουλά τα προϊόντα της στην Ελλάδα, αυτή αναλαμβάνει τον ρόλο του παραγωγού. Αν όμως τα ίδια προϊόντα πωλούνται και στη Γερμανία μέσω μιας τοπικής εταιρείας, παραγωγός στη γερμανική αγορά θεωρείται η γερμανική εταιρεία. Αντίστοιχα, αν ένας εισαγωγέας φέρνει συσκευασμένα προϊόντα από χώρα εκτός ΕΕ, παραγωγός θεωρείται ο ίδιος ο εισαγωγέας.
Private label και PPWR
Ένα ζήτημα που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή αφορά τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας (private label). Για δεκαετίες, πολλές αλυσίδες λιανικής και εταιρείες τροφίμων ή καλλυντικών αντιμετώπιζαν τη συμμόρφωση της συσκευασίας ως ευθύνη του μεταποιητή. Ο PPWR, ωστόσο, άλλαξε αυτή τη λογική ριζικά. Αν η επωνυμία ή το εμπορικό σήμα μιας εταιρείας αναγράφεται στη συσκευασία, αυτή θεωρείται κατασκευαστής, ακόμη κι αν δεν παρήγαγε ποτέ η ίδια τη συσκευασία.
Αυτό σημαίνει ότι οι εν λόγω επιχειρήσεις, έχουν πλέον την ευθύνη συμμόρφωσης. Η σύμβαση με τον μεταποιητή δεν αλλάζει τη νομική θέση τους απέναντι στις αρχές. Επιχειρήσεις που βασίζονταν αποκλειστικά σε δηλώσεις και πιστοποιήσεις των προμηθευτών τους πρέπει πλέον να κατέχουν οι ίδιες τον τεχνικό φάκελο και να τον ενημερώνουν κάθε φορά που αλλάζει κάτι στον σχεδιασμό ή τη σύνθεση.
Υπάρχει ωστόσο μια εξαίρεση. Αν η εταιρεία που κατέχει την επωνυμία είναι πολύ μικρή επιχείρηση (με κάτω από 10 εργαζόμενους και τζίρο κάτω από 2 εκατ. €) και ο προμηθευτής που κατασκευάζει τη συσκευασία εδρεύει στο ίδιο κράτος – μέλος, τότε κατασκευαστής θεωρείται ο προμηθευτής. Η εξαίρεση αυτή αφορά αποκλειστικά πολύ μικρές επιχειρήσεις και ισχύει μόνο όταν πληρούνται και οι δύο προϋποθέσεις ταυτόχρονα.
Τι θεωρείται, όμως, συσκευασία σύμφωνα με τη νομοθεσία;
Πριν ασχοληθεί μια επιχείρηση με τον ρόλο της ως παραγωγού ή κατασκευαστή, πρέπει να απαντήσει σε ένα ακόμη πιο βασικό ερώτημα: εμπίπτει αυτό που παράγει ή χρησιμοποιεί στον κανονισμό;
Ο PPWR δεν εξετάζει αν ένα αντικείμενο είναι πλαστικό, χάρτινο ή μεταλλικό, αλλά τι ρόλο επιτελεί. Αν χρησιμοποιείται για τη συγκράτηση, προστασία, μεταφορά ή παρουσίαση ενός προϊόντος, τότε θεωρείται συσκευασία.
Χαρακτηριστική περίπτωση είναι τα κουτιά που τοποθετούνται στο πίσω μέρος μοτοσυκλετών για τη μεταφορά παραγγελιών delivery. Αυτά θεωρούνται συσκευασία, ακριβώς γιατί ο σκοπός τους είναι η μεταφορά και προστασία των προϊόντων. Το ίδιο ισχύει για τις κρεμάστρες ρούχων, αρκεί να πωλούνται μαζί με αυτό. Αν πωλούνται ξεχωριστά, δεν θεωρούνται συσκευασία.
Αντίθετα, αντικείμενα όπως πλαστικές καρέκλες, σωλήνες ή εργαλειοθήκες που πωλούνται κενές δεν αποτελούν συσκευασία. Εξαιρούνται επίσης στοιχεία που θεωρούνται αναπόσπαστο μέρος ενός προϊόντος, που είναι απαραίτητα για τη λειτουργία του και απορρίπτονται μαζί του, όπως η κέρινη επίστρωση τυριών. Η λίστα παραδειγμάτων στο Παράρτημα Ι της νομοθεσίας είναι ενδεικτική. Αυτό που κρίνει αν κάτι θεωρείται συσκευασία ή όχι είναι πάντα η λειτουργία του και όχι η ένταξή του ή μη στη λίστα.
Από πού ξεκινά η συμμόρφωση
Ενώ η συζήτηση στον κλάδο στρέφεται γύρω από σήμανση, ανακυκλωσιμότητα και περιβαλλοντικούς στόχους, πολλές επιχειρήσεις δεν έχουν κάνει ακόμη το πιο βασικό βήμα: να προσδιορίσουν αν αυτό που χειρίζονται θεωρείται συσκευασία και, εφόσον θεωρείται, να αναγνωρίσουν τον ρόλο που τους αποδίδεται. Η απάντηση σε αυτά τα δύο ερωτήματα αποτελεί και τη βάση πάνω στην οποία θα χτιστεί ολόκληρη η διαδικασία συμμόρφωσης.
Ένας συνεργάτης για κάθε βήμα
Η Pack-Lab συνδυάζει εργαστηριακές αναλύσεις με συμβουλευτική σε θέματα συσκευασίας, προσφέροντας ολοκληρωμένη υποστήριξη στους επαγγελματίες του κλάδου. Βρίσκεται συνεχώς δίπλα στις επιχειρήσεις, από την αναγνώριση των υποχρεώσεων τους, μέχρι τις δοκιμές που χρειάζονται για τον τεχνικό φάκελο. Με παρουσία σε περισσότερες από 20 χώρες, αποτελεί τον μοναδικό συνεργάτη που χρειάζεται μια επιχείρηση για τη συμμόρφωσή της.
INFO