Συνέντευξη: Εύα Τούνα
Ο κλάδος της συσκευασίας αλλάζει ραγδαία και η στροφή σε βιώσιμα υλικά, φιλικά στο περιβάλλον, παραμένει επιτακτική ανάγκη. Σ’ αυτήν ακριβώς την ανάγκη έρχεται να απαντήσει το έργο AQUAPACK που ξεκίνησε τον περασμένο Ιούλιο και έχει ήδη διανύσει τη μισή από την προκαθορισμένη του διαδρομή. Η Δρ Θεοφανία Τσιρώνη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο, (Εργαστήριο Μηχανικής και Επεξεργασίας Τροφίμων, Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου) ως συντονίστρια του έργου, εξηγεί: «Το AQUAPACK είναι ένα ευρωπαϊκό ερευνητικό έργο του προγράμματος Horizon Europe – Marie Skłodowska-Curie Staff Exchanges, διάρκειας 48 μηνών. Στόχος του είναι η ανάπτυξη νέων, ασφαλών και βιώσιμων υλικών συσκευασίας από θαλάσσια βιομάζα και υποπροϊόντα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας. Το έργο ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2025 και βρίσκεται σήμερα στη φάση ανάπτυξης και χαρακτηρισμού των πρώτων βιογενών υλικών και βιοδραστικών συστατικών, ενώ παράλληλα πραγματοποιείται η ανταλλαγή τεχνογνωσίας μεταξύ των εταίρων».
Όπως σημειώνει η Δρ Τσιρώνη, αφού ολοκληρωθεί η ανάπτυξη των νέων υλικών, το επόμενο στάδιο είναι να μετατραπούν σε ολοκληρωμένα συστήματα συσκευασίας, όπως βιοδιασπώμενα φιλμ, λειτουργικές επικαλύψεις και άκαμπτες συσκευασίες, καθώς και έξυπνες λύσεις με αισθητήρες που θα μπορούν να παρακολουθούν την κατάσταση του προϊόντος: «Στη συνέχεια, οι νέες συσκευασίες θα δοκιμαστούν σε πραγματικά προϊόντα, κυρίως αλιεύματα και καλλυντικά, ώστε να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητά τους στην ποιότητα, την ασφάλεια και τη διάρκεια ζωής», διευκρινίζει. «Παράλληλα θα πραγματοποιηθούν μελέτες περιβαλλοντικής και οικονομικής βιωσιμότητας, ώστε οι τεχνολογίες που θα αναπτυχθούν να έχουν πραγματικές προοπτικές αξιοποίησης από τη βιομηχανία».
Υποπροϊόντα αλιείας V/S άλλων bio-based υλικών
Αν και βλέπουμε προσπάθειες αξιοποίησης διαφόρων ανανεώσιμων πηγών βιομάζας (φυτά, ζαχαροκάλαμο κ.λπ.), υπάρχουν κάποια αδιαμφισβήτητα πλεονεκτήματα στην αξιοποίηση εκείνων που προέρχονται από το θαλάσσιο περιβάλλον. Όπως σημειώνει η Δρ. Θεοφανία Τσιρώνη, «τα υποπροϊόντα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας αποτελούν μια ιδιαίτερα πολύτιμη, αλλά σήμερα σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητη πηγή πρώτων υλών. Περιέχουν πρωτεΐνες, λιπίδια και άλλες φυσικές ενώσεις που μπορούν να αξιοποιηθούν για την παραγωγή βιοπολυμερών και ενεργών υλικών συσκευασίας. Με αυτόν τον τρόπο αξιοποιούνται πόροι που διαφορετικά θα κατέληγαν ως απόβλητα, δημιουργείται πρόσθετη αξία για τον αλιευτικό και μεταποιητικό κλάδο και περιορίζεται η εξάρτηση από πρώτες ύλες ορυκτής προέλευσης».
Πέρα από υποπροϊόντα αλιείας όμως, το πρόγραμμα AQUAPACK αξιοποιεί επίσης μικρο- και μακροφύκη, μετατρέποντάς τα σε πολύτιμες πρώτες ύλες για την ανάπτυξη νέων υλικών συσκευασίας: «Παράλληλα, αναπτύσσονται βιογενή υλικά που μπορούν, όπου είναι εφικτό, να υποκαταστήσουν συμβατικά πλαστικά, αλλά και ενεργές συσκευασίες που συμβάλλουν στην παράταση της διάρκειας ζωής των προϊόντων και, κατά συνέπεια, στη μείωση της σπατάλης τροφίμων. Η βιωσιμότητα όμως δεν αφορά μόνο την επιλογή των υλικών», διευκρινίζει η Δρ Τσιρώνη: «Στο AQUAPACK αξιολογούμε συνολικά την περιβαλλοντική επίδοση των νέων συστημάτων σε όλο τον κύκλο ζωής τους, ώστε να διασφαλίσουμε ότι προσφέρουν πραγματικό περιβαλλοντικό όφελος και μπορούν να αποτελέσουν βιώσιμες λύσεις για τη βιομηχανία συσκευασίας».
Άμεσοι ωφελούμενοι εκτός από την τελευταία, είναι και η βιομηχανία τροφίμων και ιδιαίτερα των αλιευμάτων, η βιομηχανία καλλυντικών καθώς και οι επιχειρήσεις υδατοκαλλιέργειας και μεταποίησης αλιευμάτων: «Οι νέες τεχνολογίες μπορούν να προσφέρουν πιο βιώσιμες λύσεις συσκευασίας, μεγαλύτερη διάρκεια ζωής των προϊόντων και, κατά συνέπεια, περιορισμό της σπατάλης τροφίμων. Παράλληλα, μπορούν να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να ανταποκριθούν στις νέες ευρωπαϊκές απαιτήσεις για πιο βιώσιμες και ανακυκλώσιμες συσκευασίες».
Μια διεθνής συνεργασία
Ένα βασικό χαρακτηριστικό του συγκεκριμένου προγράμματος είναι ότι βασίζεται στη διεθνή συνεργασία. «Στο έργο συμμετέχουν 15 εταίροι από 9 ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα και επιχειρήσεις με συμπληρωματική τεχνογνωσία στους τομείς της συσκευασίας, της υδατοκαλλιέργειας, της βιοτεχνολογίας, των καλλυντικών και των προηγμένων υλικών», εξηγεί η Δρ. Τσιρώνη. «Η ανάπτυξη μιας νέας συσκευασίας απαιτεί γνώσεις που ξεκινούν από τη θαλάσσια βιομάζα και φτάνουν μέχρι την επιστήμη των υλικών, την ασφάλεια τροφίμων και υλικών, τη μηχανική διεργασιών και τη βιομηχανική παραγωγή. Η συνεργασία μεταξύ διαφορετικών επιστημονικών πεδίων και διαφορετικών χωρών επιτρέπει την ανταλλαγή τεχνογνωσίας, την αξιοποίηση εξειδικευμένων υποδομών και την ανάπτυξη λύσεων με ευρωπαϊκή προοπτική. Αυτό κάνει την έρευνα πιο ολοκληρωμένη, πιο αξιόπιστη και τελικά πιο αποτελεσματική».
Παρόλα αυτά, υπάρχει πάντα ο προβληματισμός για τη δυσκολία μεταφοράς μιας λύσης από το περιβάλλον του εργαστηρίου στη βιομηχανική παραγωγή. Αναρωτιόμαστε αν αυτό είναι κάτι που απασχολεί τους εταίρους του project… «Είναι ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζουν σήμερα τα ερευνητικά έργα», μας απαντά η Δρ Τσιρώνη. «Η ανάπτυξη μιας καινοτόμου τεχνολογίας στο εργαστήριο είναι μόνο το πρώτο βήμα. Για να υιοθετηθεί από τη βιομηχανία πρέπει να αποδειχθεί ότι είναι ασφαλής, αποτελεσματική, οικονομικά βιώσιμη και ότι μπορεί να παραχθεί σε μεγάλη κλίμακα, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο. Για τον λόγο αυτό, στο AQUAPACK οι βιομηχανικοί εταίροι συμμετέχουν ενεργά, ώστε οι τεχνολογίες να αναπτύσσονται με βάση τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς. Η επιτυχία ενός ερευνητικού έργου είναι να μετατρέπει αυτή τη γνώση σε λύσεις που μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη, προς όφελος της βιομηχανίας, των καταναλωτών και του περιβάλλοντος».
Και η ελληνική βιομηχανία; Είναι έτοιμη να αγκαλιάσει τέτοιες προτάσεις; «Η ελληνική βιομηχανία δείχνει ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον για πιο βιώσιμες λύσεις, ιδιαίτερα καθώς το νέο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο δημιουργεί ισχυρά κίνητρα για τη μείωση της χρήσης συμβατικών πλαστικών και την ανάπτυξη νέων υλικών. Ωστόσο, η ευρεία υιοθέτηση αυτών των τεχνολογιών θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο θα μπορούν να προσφέρουν υψηλή απόδοση, ανταγωνιστικό κόστος και δυνατότητα παραγωγής σε βιομηχανική κλίμακα. Πιστεύω ότι η στενή συνεργασία της έρευνας με τη βιομηχανία, όπως εφαρμόζεται στο AQUAPACK, αποτελεί τον καλύτερο τρόπο για να επιταχυνθεί αυτή η μετάβαση και να αναπτυχθούν λύσεις που θα είναι ταυτόχρονα ασφαλείς, βιώσιμες και εμπορικά εφαρμόσιμες».
INFO